Tăng giá phân bón đang là vấn đề nóng hổi tại nhiều vùng nông thôn Việt Nam, đặc biệt ở Cao Lãnh – vùng nông nghiệp của tỉnh Đồng Tháp, thuộc Đồng bằng sông Cửu Long. Từ đầu tháng 3/2026, tăng giá phân bón đã khiến nông dân và đại lý lo lắng. Nhiều loại phân bón tăng mạnh, dẫn đến chi phí sản xuất nông nghiệp đội lên cao. Vậy nguyên nhân nào khiến tăng giá phân bón lan rộng, dù xung đột xảy ra ở Trung Đông xa xôi?

I. Tình hình tăng giá phân bón thực tế tại Việt Nam

Hiện nay, tăng giá phân bón diễn ra mạnh mẽ và đồng loạt, đặc biệt tại khu vực Đồng Tháp:

• Phân Ure (phân đạm) tăng mạnh, hiện dao động khoảng 800.000 – 820.000 đồng/bao 50kg, tăng khoảng 3.000 đồng/kg so với cuối tháng 2/2026.
• Các loại phân NPK và DAP cũng tăng theo, với mức tăng 1.000 – 1.500 đồng/kg tùy loại.
• Phân nhập khẩu khan hiếm, giá tăng cao không có hàng ổn định.
• Giá vận chuyển và chi phí logistics tăng vọt do ảnh hưởng chuỗi cung ứng toàn cầu.

Tăng giá phân bón đạt đỉnh trong nửa đầu tháng 3 và đang neo ở mức cao, kèm theo tình trạng khan hiếm kéo dài. Nông dân tại Đồng Tháp bức xúc vì chi phí sản xuất lúa vụ Hè Thu sắp tới có thể tăng thêm hàng trăm nghìn đồng mỗi công đất. Đây là thắc mắc phổ biến khi Việt Nam có năng lực sản xuất Ure lớn (khoảng 2,6 triệu tấn/năm), vượt nhu cầu nội địa.

Hình 1. Tăng giá phân bón tại Đồng Tháp

II. Lý do chính khiến tăng giá phân bón lan tỏa từ Trung Đông

Mặc dù Việt Nam tự chủ một phần, nhưng tăng giá phân bón vẫn bị ảnh hưởng mạnh từ chuỗi cung ứng toàn cầu. Trung Đông là mắt xích quan trọng.

1. Phân đạm gắn chặt với khí đốt – Nguyên nhân cốt lõi của tăng giá phân bón

Phân Ure (phân đạm) – loại đang tăng giá phân bón mạnh nhất – được sản xuất từ khí tự nhiên qua quá trình tổng hợp amoniac. Khí đốt chiếm tới 60-80% chi phí sản xuất.

• Trung Đông là khu vực sản xuất và xuất khẩu năng lượng lớn nhất thế giới.
• Khi chiến sự bùng nổ (Mỹ-Israel-Iran), giá dầu và khí đốt tăng vọt do lo ngại gián đoạn nguồn cung.
• Giá khí đốt tăng làm chi phí sản xuất Ure toàn cầu tăng dẫn đến tăng giá phân bón lan rộng.

2. Tuyến vận tải biển bị xáo trộn – Yếu tố đẩy tăng giá phân bón thêm

Phần lớn phân bón, khí hóa lỏng và nguyên liệu từ Trung Đông đi qua các tuyến hàng hải chiến lược như Eo biển Hormuz và Biển Đỏ.

• Chiến sự làm tăng rủi ro an ninh nên phí bảo hiểm chiến tranh, cước vận tải và thời gian vận chuyển tăng mạnh.
• Dù phân bón nhập về Việt Nam không trực tiếp từ Trung Đông, nhưng mặt bằng giá vận chuyển toàn cầu tăng góp phần gây tăng giá phân bón trong nước, bao gồm khu vực Đồng Tháp.

Hình 2. Chiến sự tại Trung Đông làm tăng giá phân bón

3. Hiệu ứng “giá thế giới” – Cơ chế chính khiến tăng giá phân bón tại Việt Nam

Trung Đông (Qatar, Saudi Arabia, Oman, Iran…) là trung tâm sản xuất phân đạm lớn nhờ khí đốt rẻ. Họ xuất khẩu hàng chục triệu tấn Ure/năm.

• Chiến sự làm gián đoạn sản xuất và nguồn cung nên chỉ cần một phần sản lượng toàn cầu giảm đã đẩy giá phân bón thế giới tăng vọt.
• Các nhà nhập khẩu châu Á (bao gồm Việt Nam) tranh mua nguồn thay thế làm giá càng bị đẩy lên.
• Doanh nghiệp Việt Nam (nhập khẩu hoặc sản xuất trong nước) buộc phải điều chỉnh giá theo thị trường khu vực dẫn đến tăng giá phân bón nhanh chóng tại Cao Lãnh và Đồng Tháp.

4. Áp lực từ Trung Quốc và tâm lý thị trường

Trung Quốc – nước xuất khẩu phân bón lớn nhất thế giới – đang thắt chặt hạn ngạch để bảo vệ an ninh lương thực nội địa.

• Hàng ngoại nhập khan hiếm, đại lý bán lẻ điều chỉnh giá ngay lập tức để dự phòng chi phí nhập lô mới cao hơn.
• Tâm lý “dự trữ” và lo ngại thiếu hàng càng thúc đẩy tăng giá phân bón cục bộ, đặc biệt ở vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Kết luận: Tăng giá phân bón phản ánh sự kết nối toàn cầu của nông nghiệp

Tăng giá phân bón do chiến sự Trung Đông cho thấy nông nghiệp Việt Nam không còn tách rời khỏi biến động thế giới. Một xung đột cách hàng nghìn km có thể gián đoạn nguồn năng lượng, xáo trộn vận tải biển và đẩy giá phân bón quốc tế lên cao. Cuối cùng, tăng giá phân bón phản ánh trực tiếp vào chi phí sản xuất của nông dân tại Cao Lãnh, Đồng Tháp và các tỉnh miền Tây.

Nông dân cần theo dõi sát thị trường, sử dụng phân bón tiết kiệm và hiệu quả để giảm thiểu tác động từ tăng giá phân bón. Doanh nghiệp cũng nên đa dạng nguồn cung để giảm rủi ro trong bối cảnh tăng giá phân bón vẫn có thể tiếp diễn nếu xung đột kéo dài.